Waarom praten niet altijd genoeg is: hoe je zenuwstelsel burn-out oplost

Stress, overprikkeling, een hoofd dat nooit stopt.

Als professional ken je dat gevoel waarschijnlijk. Je werkt hard, presteert goed maar vanbinnen staat je zenuwstelsel continu aan. Je slaapt slecht, bent snel geprikkeld, en zelfs in de vakantie kom je nauwelijks tot rust. Herkenbaar? Dan ben je niet de enige, en je bent ook niet “zwak” of “niet goed bezig met je mindset”. Er zit iets anders achter, en dat is precies waar ik de afgelopen jaren over ben gaan nadenken en mee ben gaan werken.

Mijn eigen aanleiding

Ruim 25 jaar geleden liep ik zelf vast door een fysieke uitputting en een burn-out. Dat was het moment waarop ik besloot om niet te blijven pleisteren, maar aan de oorzaak te werken. Die zoektocht bracht me via NLP, de integratieve psychotherapie en de boeddhistische psychologie uiteindelijk bij de neurowetenschappen. En daar viel voor mij iets op zijn plek: veel van wat we “stress” of “burn-out” noemen, speelt zich niet in de eerste plaats af in ons denken, maar in ons zenuwstelsel.

Waarom gesprekken soms niet voldoende zijn

Coaching en therapie werken vaak via inzicht en gesprek: je leert begrijpen waarom je reageert zoals je reageert, en je oefent met nieuw gedrag. Voor veel mensen helpt dat enorm. Maar geregeld zie ik mensen die alle inzichten al hebben. Ze weten precies waar hun stress vandaan komt en toch blijft hun lichaam in de overlevingsstand hangen. Vermoeidheid, prikkelbaarheid en piekeren houden aan, ook al is er niets “fout” met wat ze denken.

De reden daarvoor is fysiologisch. Stress en (kleine of grote) trauma’s kunnen fysiek vastgezet raken in het autonome zenuwstelsel, als een stressrespons die nooit is afgerond. Zolang dat zo blijft, kun je nog zoveel begrijpen over jezelf, je lichaam blijft signalen van onveiligheid afgeven.

De wetenschap erachter

Twee onderzoekslijnen hebben mijn werk het meest gevormd:

De polyvagale theorie van Stephen Porges laat zien hoe ons autonome zenuwstelsel voortdurend, buiten ons bewustzijn om, inschat of een situatie veilig is — en daarmee bepaalt of we kunnen ontspannen, verbinden, vechten, vluchten of bevriezen.

Het werk van Bessel van der Kolk (bekend van The Body Keeps the Score) laat zien dat trauma en aanhoudende stress zich in het lichaam nestelen, en dat verwerking daarom niet alleen via praten, maar ook via het lichaam zelf moet verlopen.

Beide inzichten wijzen dezelfde richting op: duurzaam herstel vraagt om direct werken met het zenuwstelsel, niet alleen om erover te praten.

Wat de NeuroPresence-methode anders maakt

Op basis van deze inzichten heb ik de NeuroPresence-methode ontwikkeld (ook wel Presence-Based Stress Release / NeuroBalans genoemd). Het uitgangspunt is simpel, en tegelijk fundamenteel anders dan de meeste benaderingen:

We werken niet via verhalen, analyse of exposure, maar direct met het zenuwstelsel zelf.

In een rustige, veilige setting en in diepe aanwezigheid kom je in een staat van ontspanning (alfa-hersengolven). Vanuit die staat krijgt je lichaam de ruimte om, onder begeleiding, een niet-afgemaakte stressrespons alsnog te voltooien. Geen nieuwe technieken aanleren om “beter om te gaan” met stress, maar de oorzaak zelf laten oplossen op fysiologisch niveau.

Het resultaat dat ik keer op keer zie: binnen enkele weken merken mensen dat hun energie terugkeert, dat oude patronen niet meer met dezelfde kracht opspelen, en dat er ruimte ontstaat voor rust, helderheid en levensvreugde die er soms al jaren niet meer was.

Oosterse wijsheid, westerse wetenschap

Naast mijn psychologische en neurowetenschappelijke achtergrond heb ik dertig jaar verdieping gezocht in boeddhistische leerwegen, onder andere Zen, bij onder anderen Thich Nhat Hanh en in de Advaita Vedanta-traditie. Wat in deze tradities al eeuwenlang bekend is over aanwezigheid, stilte en het loslaten van identificatie met gedachten, blijkt opmerkelijk goed te verbinden met wat de moderne neurowetenschap nu over het zenuwstelsel ontdekt. Die verbinding tussen oost en west is de rode draad in mijn werk.

Voor wie is dit relevant

Ik werk met deze methode op verschillende manieren:

• Individuele begeleiding voor professionals met burn-out- of stressklachten, met het Burn-out stressregulatietraject via de NeuroPresence-methode.
• Verdieping voor teams en organisaties die burn-out structureel willen voorkomen.
• Een NeuroPresence Practitioner opleiding voor (toekomstige) coaches en therapeuten die merken dat gesprekstechnieken soms tekortschieten en die willen leren direct met het zenuwstelsel te werken.

Tot slot

Als je merkt dat je hoofd blijft “aanstaan”, ook al doe je alles “goed” dan ligt de oplossing misschien niet in nóg een inzicht, maar in je lichaam zelf de kans geven om tot rust te komen.

Nieuwsgierig of dit iets voor jou of je organisatie kan betekenen? Ik denk graag vrijblijvend met je mee.

Bernd Óle Jansen — mede-oprichter Instituut Menz, ontwikkelaar NeuroPresence-methode